Ultimate NCERT Solutions for Chapter-11-Vachyam

Updated Solution 2025-2026                               Updated Solution 2025-2026

NCERT Solutions for Class 10 Sanskrit-(अभ्यासवान् भव:)

 (एकादशः पाठः वाच्यम्)

(कर्म पद और क्रिया पद परिवर्तन , प्रश्न-उत्तर व समाधान)

Chapter-11-Vachyam

(NCERT Book)
अभ्यासः 

1. अधोलिखितवाक्येषु कर्तृपदं परिवर्त्य वाक्यानि लिखत-

(i) बालकः पायसं खादति।

      बालकेन पायसः खाद्यते।

(ii) अहं फलं खादामि।

       मया फलं खाद्यते।

(iii) त्वं किं शृणोषि?

       त्वया किं श्रूयते?

(iv) आवां चित्राणि पश्यावः।

       आवाभ्यां चित्राणि दृश्यन्ते।

(v) वयं पाठं स्मरामः।

       अस्माभिः पाठः स्मर्यते।

(vi) बालकौ धावतः।

       बालकाभ्यां धाव्यते।

(vii) कुक्कुराः इतस्ततः भ्रमन्ति।

        कुक्कुरैः इतस्ततः भ्रम्यते।

(viii) गजः शनैः शनैः चलति।

        गजेन शनैः शनैः चल्यते।

(ix) वानरः कूर्दति।

        वानरेण कूर्धते।

(x) अहं शाटिकां क्रीणामि।

        मया शाटिका क्रीयते।

2. अधोलिखितवाक्येषु कर्मपदं परिवर्त्य वाक्यानि लिखत-

(i) श्रमिकः भारं वहति।

      श्रमिकेण भारः उह्यते।

(ii) सः पाषाणं त्रोटयति।

      तेन पाषाणः त्रोट्यते।

(iii) सा गीतं गायति।

      तया गीतं गीयते।

(iv) माता रोटिकां पचति।

       मात्रा रोटिका पच्यते।

(v) पिता फलानि आनयति।

       पित्रा फलानि आनीयन्ते।

(vi) सेवकः सेवां करोति।

       सेवकेन सेवा क्रियते।

(vii) चिकित्सकः उपचारं करोति।

        चिकित्सकेन उपचारः क्रियते।

(viii) नीलिमा पाठं स्मरति।

         नीलिमया पाठः स्मर्यते।

(ix) अहं गृहं गच्छामि।

        मया गृहं गम्यते।

(x) आवां लेखान् लिखावः।

       आवाभ्यां लेखाः लिख्यन्ते।

3. अधोलिखितवाक्येषु क्रियापदपरिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखत-

(i) अहं जलं पिबामि।

      मया जलं पीयते।

(ii) आवां विद्यालयं गच्छावः

      आवाभ्यां विद्यालयः गम्यते।

(iii) वयं ग्रामं गच्छामः।

      अस्माभिः ग्रामः गम्यते।

(iv) त्वं फलानि खादसि।

       त्वया फलानि खाद्यन्ते।

(v) छात्रः अध्ययनं करोति|

       छात्रेण अध्ययनं क्रियते।

(vi) अहं श्रान्तः भवामि।

        मया श्रान्तः भूयते।

(vii) बालकः क्रीडति।

        बालकेन क्रीड्यते।

(viii) शिष्यः गुरुं सेवते।

         शिष्येण गुरुः सेव्यते।

(ix) पाचकः भोजनं पचति।

       पाचकेन भोजनं पच्यते।

(x) धावकः धावति।

      धावकेन धाव्यते।